دکتر نبی شریعتی متخصص بهداشت مواد غذایی و داروساز

دولوکستین  Duloxetine
دسته دارویی : ضد افسردگی – مهارکننده اختصاصی باز جذب سروتونین

اشکال دارویی :کپسول30mg

مکانیسم اثر : دولوکستین از گروه داروهای ضدافسردگی است که مهارکننده اختصاصی جذب مجدد سرتونین نامیده می شوند، دولوکستین بر روی مواد شیمیایی مغز که باعث عدم تعادل شده است، تاثیر می گذارد.

موارد مصرف : دولوکستین برای درمان افسردگی، اختلال وسواس فکری- عملی، اختلالات اضطرابی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD )، برای درمان فیبرومیالژیاٰ ٰاختلال درد مزمن)درد مزمن عضله و درد مفاصل (کمر درد و درد ناشی از استئوآرتریت و درمان درد ناشی از آسیب عصبی در افراد مبتلا به دیابت مورد استفاده قرار می گیرد

مقدار مصرف: 20تا60میلی گرم روازانه
عوارض جانبی: واکنش های آلرژیک، بثورات پوستی، مشکلات تنفسی، کهیر، تورم صورت، زبان، لبها و گلو، تغییرات خلقی یا رفتاری، اضطراب، حملات هراس، مشکلات خواب، احساس تکانشی، خشم، پریشانی، تندخویی، پرخاشگری، بیقراری، بیش فعالی (جسمی و روانی)، افسردگی شدید، افکار خودکشی، خودآسیبی، صرع (حملات تشنجی)، رعشه، لرزش، سفتی عضلات، اشکال در تعادل یا هماهنگی، پریشانی، گیجی، تعریق، ضربان قلب سریع، احساس عصبانیت، بیقراری، خواب آلودگی، گیجی، ضعف، مشکلات خواب (بیخوابی)، تهوع، یبوست، کاهش اشتها، کاهش میل جنسی، ناتوانی جنسی، اشکال در ارگاسم، خشکی دهان، وزوز گوش، خمیازه کشیدن
تداخلات دارویی: مصرف همزمان دولوکستین با داروهای ضددرد و تب بر( آسپرین، NSAIDS مانند: ایبوپروفن، ناپروکسین، ایندومتاسین) وارفارین، سایمتیدین، ریتونویر، تاموکسیفن، تئوفیلین، ترامادول، تریپتوفان، داروهای قلبی ( دیگوکسین، تلکاینید، کینیدین) داروهای ضدافسردگی ( آمی تریپ تیلین، سیتالوپرام، فلئوکستین، فلوواکسامین، ایمی پرامین، نورتریپ تیلین، سرتالین) داروهایی  اختلالات روانپریشی ( کلروپرومازین، فلوفنازین، هالوپریدول، لیتیوم، پرفنازین) اکموتریپتان، ناراتریپتان.تداخل دارد.
موارد منع مصرف :  فاز مانیا در افسردگی دو قطبی

نام تجاری: Cymbalta

مصرف در دوران بارداری: دولوکستین  جزء گروهC  است

موارد مصرف: برای درمان یک بیماری پوستی به نام پلاک پسوریازیس (پسوریازیس ولگاریس) به کار می رود.
این دارو آنالوگ ویتامین D است و گاهی اوقات به عنوان مشتق از ویتامین D شناخته می شود.

استفاده از این دارو سبب کاهش سرعت رشد سلول های پوست می شود(در بیماری پسوریازیس پوست رشد کرده و سبب پوست پوسته شدن ، افزایش ضخامت و قرمزی می شود).

عوارض جانبی :
بثورات پوستی،  سوزش و گزش، احساس خارش و قرمزی پوست، درماتیت، گاها" بدتر شدن پسوریازیس، واکنش غیر طبیعی پوست به نور، راش و تورم (به خصوص در صورت / زبان / گلو)، سرگیجه واختلال تنفسی.

مصرف در بارداری و شیردهی : در دوران بارداری سلامت داروثابت نشده است.

نام تجاری:  Dovonex

اشکال دارویی: قرص 20 و 40 میلی گرم

 مکانیسم اثر: مکانیسم اثر ودوره درمانی مشابه امی پرازول و لانزو پرازول می باشد.

موارد مصرف: این دارو برای درمان کوتاه مدت (8-4 هفته ) و بهبود علائم گاستریت استفاده می شود. استفاده از دارو برای 4 هفته با عث بهبود اولسر دئو دنال می شود. از این دارو به مدت 8هفته برای درمان انواع ازو فاژیت استفاده می شود.

مقدار مصرف: 20 میلی گرم هر روز به صورت خوراکی در روز

منع مصرف: در حساسیت به دارو

مصرف در حاملگی: گروه B

نام تجاری:   ACIPHEX

اشکال دارویی: قرص 20 و 40 میلی گرم

 مکانیسم اثر: مکانیسم اثر ودوره درمانی مشابه امی پرازول و لانزو پرازول می باشد. این دارو ایزومر اس، امپرازول می باشد.

مقدار مصرف: 40-20 میلی گرم هر روز به صورت خوراکی در روز

منع مصرف: در حساسیت به دارو

تداخل های دارویی: آموکسی سیلین و کلاریترو مایسین ممکن است سطح پلاسمایی اسمی پرازول را افزایش دهند. اسمی پرازول جذب داپسون را کا هش می دهد ,سطح دیا زپام وجذب معدی دیگوگسین را افزایش می دهد . ممکن است باعث کاهش جذبآهن-کتوکونازول-ایتراکونازول شود .

مصرف در حاملگی: گروه C 

نام تجاری:   NEXIUM

اشکال دارویی:قرص های 5 و10 میلی گرم

مکانیسم اثر

بلوک آنزیم استیل کولین استراز. دونپزیل یک مهارکننده اختصاصی غیر رقابتی و بازگشت‌پذیر استیل کولین استراز است که باعث افزایش استیل کولین خارج سلولی می‌شود.

موارد مصرف

مصرف این دارو در مراحل خفیف متوسط و شدید بیماری آلزایمر تائید شده‌است . این دارو روی روند دژنراسیون عصبی تاثیر ندارد و تنها علایم درک و شناخت، فعالیت ذهنی، حافظه، توجه، ارتباط اجتماعی، تعقل، قدرت صحبت و فعالیت روزانه بیمار را بهبود می‌بخشد. گاهی مصرف دونیزیل با ممانتین در درمان بیماری آلزایمربه مصرف دونپزیل به تنهایی برتری دارد.

مقدار مصرف: در شروع درمان با day/mg ۵ هنگام خواب که پس از ۴ تا ۶ هفته می‌تواند به day/mg ۱۰
افزایش یابد .به علت نیمه عمر 70 ساعته دونپزیل یک بار در روز مصرف می شود.

فارماکوکینتیک:

دونپزیل به خوبی از طریق دستگاه گوارش جذب می‌شود. فراهمی زیستی دارو ۱۰۰% است و حداکثر غلظت پلاسمایی آن ۴-۳ ساعت بعد از تجویز حاصل می‌شود. ۹۶% دونپزیل به پروتئین‌های پلاسما به خصوص آلبومین باند می‌شود. دونپزیل در کبد از طریق ایزوانزیم های سیتوکروم P۴۵۰، ۳A۴ و ۲D۶ به چهار متابولیت اصلی متابولیزه می‌شود که دو متابولیت آن فعالند. غلظت ثابت پلاسمایی ۳ هفته پس از شروع درمان به دست می‌آید. دفع دارو و متابولیت‌های آن به طور غالب از طریق ادرار (۷۹%) و به مقدار کمتر (۲۱%) از طریق مدفوع صورت می‌گیرد. نیمه عمر دفع دونپزیل ۷۰ ساعت است.

عوارض جانبی:

تهوع، استفراغ، اسهال، خستگی، بی‌خوابی، گیجی، بی‌اشتهایی، کاهش وزن، زخم معده و دوازهه، کرامپ‌های عضلانی، ترمور، اختلالات هدایتی قلب، برادیکاردی، عوارض اکستراپیرامیدال، افسردگی،کنفوزیون، تغییرات رفتاری، رویاهای غیر طبیعی، قرمزی پوست، تغییر رنگ پوست و اختلال کبدی، کرامپ های عضلانی، تعریق، عفونت ادراری وعفونت مجاری تنفسی

تداخل های دارویی: این دارو با کتوکونازول، ایتراکونازول، اریترومایسین، فلوکستین، کینیدین، ریفامپین، فنی توئین ،
کاربامازپین و الکل تداخل دارد

مصرف در بارداری: این دارو طبق نظر سازمان غذا و دارو ( FDA ) در گروه  Cقرار دارد.

نام های تجاری Aricept

 چاقی یعنی داشتن مقادیر زیادی چربی بافتی در بدن. چاقی بیش از یک نگرانی در حیطه زیبایی است. در واقع چاقی باعث افزایش ریسک بیماری هایی مانند دیابت، فشارخون بالا و غیره می شود . معمولاً پزشکان برای تشخیص چاقی در افراد، از فرمولی براساس قد و وزن استفاده می کنند که نمایه توده بدن (BMI) نامیده می شود. بزرگسالان با نمایه توده بدن 30 یا بالاتر چاق در نظر گرفته می شوند. زمانیکه نمایه توده بدن 40 یا بیشتر باشد چاقی بیش از حد یا چاقی شدید و چاقی مرضی نامیده می شود . زمانیکه که فرد دچار چاقی مرضی باشد مستعد بیماری های جدی است.
همانطور که در ابتداى بحث اشاره شد عوامل بسیار زیادى در بروز چاقى موثر هستند اما به طور عمده علت هاى شناخته شده به قرار زیر است.
الف - علل ژنتیکى: بین ۷۰ - ۲۵ درصد از تغییرات غیرطبیعى در وزن بدن ناشى از مسائل مربوط به ژن است. علت بالا بودن طیف حداقل و حداکثر ذکر شده تفاوت منابع علمى و کتب مرجع چاقى است ولى در کل بایستى اذعان داشت که نقش عوامل ژنتیکى در چاقى ثابت شده است و با توجه به مطالعات خانوادگى که هم خوانى BMI را در منسوبین درجه اول نشان داده است، این موضوع به اثبات رسیده است که نقش اختلالات ژنتیکى چیزى غیرقابل انکار است. طبق تحقیقات انجام گرفته مشخص شده است که عواملى چون سوخت و ساز پایین در حال استراحت، اثر حرارتى کم مواد غذایى و یا عدم سوخت وساز کامل چربى به همراه تمایل زیاد بدن بر اثر استفاده از کربوهیدرات ها (مواد قندى) به عنوان سوخت مى توانند زمینه ژنتیکى چاقى را نشان دهند.
ب- عوامل محیطى: اختراعات و ابداعات مختلف در جهت راحتى انسان به طور غیرمستقیم سبب افزایش چشمگیر چاقى در دنیا شده است. اتومبیل، آسانسور، پله برقى، ماشین هاى لباسشویى و ظرفشویى، دستگاه هاى کنترل از راه دور، مایکروویو و هزاران مورد دیگر همگى انسان را از تحرک بازداشته و از طرف دیگر غذاهاى آماده، رستوران ها و تولید مواد غذایى در بسته بندى هاى بزرگ مثل سس مایونز خانواده، چیپس خانواده و... عوامل مساعدى براى حرکت کمتر و مصرف بیشتر را فراهم آورده است به طور کلى داده هاى فوق بیانگر این مطلب است که افزایش شیوع چاقى در دو یا سه دهه اخیر ممکن است ناشى از کاهش در مصرف انرژى باشد که با کاهش مساوى در دریافت انرژى نبوده است.
ج- بیمارى ها: بسیارى از بیمارى ها با توجه به مکانیسم آنها باعث چاقى مى شود. کم کارى غده تیروئید سبب کاهش هورمون هاى تیروئیدى مى شود که این هورمون ها نقش بسیار مهمى در سوخت وساز مواد غذایى در بدن دارند و کم شدن آنها باعث ذخیره سازى چربى و در نتیجه چاقى مى شوند. بیمارى هاى دیگرى چون اختلالات عصبى _ عضلانى، بیمارى هاى استخوان و مفاصل به صورت غیرمستقیم و از طریق کاهش فعالیت باعث چاقى مى شوند. اختلال در هورمون هاى جنسى چه در زنان و چه در مردان ممکن است تعادل متابولیکى بدن را به هم زده و یکى از عوارض خود را با چاقى نشان دهد.
د- داروها: بسیارى از داروها در افزایش وزن نقش دارند. این اثرات ممکن است مستقیم باشد مثل داروهاى ضدباردارى یا کورتون ها و یا در اثر پیامدهاى ناشى از دارو باشد مثل داروهاى ضدافسردگى و ضداضطراب که با ایجاد خواب آلودگى و بى تحرکى سبب کاهش در مصرف انرژى مى شوند.
ه _ اختلالات عصبى و مشکلات روانى: که با توجه به غیرفعال کردن افراد سبب چاقى شده و مصرف داروهاى مختلف این اثرات را دوچندان مى نماید.
درمان :

هدف از درمان چاقی رسیدن به وزن آیده ال و حفظ آن به منظور کاهش ریسک بیماری ها و افزایش کیفیت زندگی است. راه های زیادی برای درمان چاقی و رسیدن به وزن آیده ال و سالم وجود دارد. نوع روش درمانی بستگی به سطح چاقی ، وضعیت کلی سلامتی و میزان اراده و میل فرد در شرکت در برنامه کاهش وزن دارد .

روش های درمان شامل :

رژیم غذایی، ورزش و فعالیت بدنی، تغییرات رفتاری، داروهای تجویزی جهت کاهش وزن و جراحی می باشد.

اشکال دارو : کپسول 10.15 میلی گرمی
دسته دارویی:  داروی جلوگیری کننده از اشتها و مهار کننده باز جذب سروتونین ونوراپی نفرین
موارد مصرف: این دارو برای درمان افرادی تجویز می شود که یا دچارافزایش وزن بدن هستند و یا به بیماری دیابت نوع 2 مبتلا می باشند و یا میزان چربی خون آنها بسیار بالاست. دارو از طریق کاهش وزن بدن، خطر ابتلا به حمله قلبی را از بین می برد. علاوه بر آن موجب کنترل بیماری دیابت گشته و فشار بر روی مفاصل را در بیماری های مفصلی کاهش می دهد.

مقدار مصرف : 10 تا 15 میلی گرم در روز همراه با غذا یا بعد از غذا هنگام صبح
عوارض جانبی:  آریتمی قلبی، افزایش فشارخون واحتمال بروز سکته قلبی، خونریزی، رینیت، یبوست، خشکی دهان، تهوع، بی خوابی، اضطراب، سردرد، ریزش عرق، داغی و قرمزی، اسهال و علایم شبه آنفلونزا

مصرف در بارداری:  category C
نام های تجارتی : Reductil

هندوانه با نام انگلیسیWatermelon گیاهی است یکساله و دارای پایه ساقه خزنده و پیچک و دارای برگهای پهن با بریدگیهای عمیق می باشد . گلهای آن کوچک و زردرنگ است . میوه آن گرد یا دراز . پوست آن سبز رنگ و داخل آن قرمز می باشد. تخمه هندوانه بر حسب انواع مختلف آن ممکن است سیاه ، قرمز ، سفید و یا زرد باشد . اصل این میوه از هندوستان بوده‌است چنان که از ریشهٔ کلمه (منسوب به هندوان) بر می‌آید. گونه کامل‌تر نام آن «خربزهٔ هندوانه» بوده‌است. هندوانه پس از آمدن به ایران به عربستان راه یافت و از آنجا به  اندلس رسید و از اندلس به ناحیه‌های دیگر اروپا رسید. در گذشته به این میوه تربوزه می‌گفته‌اند که همکنون در  افغانستان و  تاجکستان به هندوانه تربوزه گفته می‌شود. هم اکنون هندوانه در شهرهای شمالی ایران و شهرهای استان خوزستان و کرمان و در استان فارس شهرستان اقلید بصورت وسیع کاشت می شود . ریشهٔ کلمهٔ هندوانه از کلمهٔ وانا که معنی هندوانه در زبان هندیست گرفته شده‌است و ایرانیان قدیم آنرا هندو وانا و همکنون هندوانه می‌گویند.

ترکیبات شیمیایی : هندوانه دارای اسید آمینه ای بنام سیترولین و موادی بنام کاروتن و لیکوپن و نوعی قند بنام مانیتول می باشد.

هر صد گرم هندوانه دارای ترکیبات زیر است

آب 92 گرم ، پروتئین 0/5 گرم، مواد چربی 0/2 گرم  ، نشاسته 6 گرم ، کلسیم 0/7 میلی گرم ، فسفر 10 میلی گرم
آهن 0/5 میلی گرم، سدیم 1 گرم ، پتاسیم 100 میلی گرم، ویتامین آ 600 میلی گرم، ویتامین ب 1 0/03 میلی گرم
ویتامین ب 2 0/3 میلی گرم ، ویتامین ب 3 0/2 میلی گرم ، ویتامین ث 8 میلی گرم

تخم هندوانه دارای حدود 30 درصد روغن است که از نظر خواص شیمیایی مانند روغن بادام می باشد .

خواص هندوانه: هندوانه منبعی غنی از ویتامینA( به شکل بتاکاروتن ) و ویتامینC می باشد. این میوه پرفایده التهاباتی را که در بیماری هایی مثل آسم، تصلب شرائین، سرطان روده و التهاب مفاصل وجود دارد، از بین می برد. همچنین منبع خیلی خوبی از آنتی اکسیدان کاروتنوئیدی بنام لیکوپن می باشد. لیکوپن یک رنگدانه شیمیایی است که باعث ایجاد رنگ قرمز در هندوانه می شود و اثرات آنتی اکسیدانی قوی دارد. این آنتی اکسیدان به تمامی نقاط بدن رفته و رادیکال های آزاد را خنثی می کند. لیکوپن آنتی اکسیدان قوی است که در گوجه فرنگی بخصوص محصولات پخته آن، هندوانه و انبه به مقدار فراوان وجود دارد و جذب آن از محصولات پخته گوجه فرنگی مثل سس و رب گوجه فرنگی که مقدار کمی روغن مثل روغن زیتون داشته باشند، به خوبی صورت می گیرد.  مطالعات زیادی در مورد لیکوپن و اثرات ضد سرطانی آن انجام شده است و نشان داده بر خلاف سایر رنگدانه های غذاهای گیاهی که فقط در حیوانات موثر بوده اند، لیکوپن در مطالعات انسانی هم دارای اثرات ضد سرطانی بوده است.  تحقیقاتی جدید نشان می دهدکه بیماران دارای پولیپ آدنومی روده بزرگ درجه3 بوده اند ( که زمینه ساز سرطان روده است)، لیکوپن خونشان 35 در صد پایین تر از افراد سالم بوده است. همچنین بتاکاروتن موجود در خونشان، 25/5 در صد کمتر بوده که این تغییر مهم نیست. ولی تحقیقات جدید ثابت کرده است، فقط مقدار پایین لیکوپن خون (کمتر از70 میکروگرم در لیتر) و کشیدن سیگار، دو عامل خطر مهم در بروز پولیپ آدنومی روده هستند.مقدار کم لیکوپن خون خطر بروز بیماری فوق را 230 درصد و کشیدن سیگار 302 درصد افزایش می دهد که تاثیر بسیار چشمگیری است. خاصیت آنتی اکسیدانی لیکوپن، از بیماری های قلبی نیز پیشگیری می کند. جلوگیری از آسیبDNA موجود در گلبول های سفید خون نیز به دلیل اثر آنتی اکسیدانی لیکوپن است.  ویتامینC و بتا کاروتن بعنوان آنتی اکسیدان های قوی ( که هر دو در هندوانه به مقدار فراوان وجود دارند)، رادیکال های آزاد را به دام انداخته و از اثرات مخرب آنها در بدن جلوگیری می کنند . در تعدادی از مطالعات علمی ثابت شده است که دریافت بالای ویتامینC و بتاکاروتن، خطربروز بیماری های قلبی، اسپاسم راه های تنفسی در بیماری آسم و سرطان روده را کاهش می دهد و نیز شدت علائم استئوآرتریت و آرتریت روماتوئید را کم می کند . یک لیوان هندوانه 20درصد نیاز روزانه به ویتامینC و 14 در صد نیاز روزانه به ویتامینA را تامین می کند.
هندوانه از لحاظ ویتامین های گروه B نیز که برای تولید انرژی لازم هستند، غنی است و منبع خوبی از ویتامین هایB1،B6،B5 (اسید پانتوتنیک)، بیوتین (یک نوع ویتامینB) و نیز منیزیوم، پتاسیم و فیبر غذایی است. پس می توان گفت که دارای ارزش غذایی بالایی است. هندوانه دارای آب فراوان و انرژی کمی است در نتیجه نسبت به سایر میوه ها ، مواد مغذی بیشتری در هر کالری دارد که نشان دهنده اثرات مفید آن در بهبود سلامتی بدن است .

مضرات و عوارض:

هندوانه برای اشخاص سرد مزاج و آنهائیکه دارای معده سرد می باشند مناسب نیست.  اینگونه اشخاص اگر می خواهند هندوانه بخورند باید آنرا با شکر ، ویا عسل و یا گل قند بخورند.  همچنین هندوانه در اشخاص سرد مزاج باعث درد مفاصل و ضعف جنسی می شود .