کم خونی ناشی از فقر آهن
ساعت ۱٠:۱۸ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٦ اردیبهشت ،۱۳٩۱   کلمات کلیدی:

آهن براى ساخت گلبولهاى قرمز خون لازم است. اگر براى ساختن گلبولهاى قرمز خون، آهن به مقدار کافى در دسترس بدن نباشد، ابتدا از ذخایر آهن بدن استفاده مى شود، سپس در صورت ادامه کمـبود، ذخایر آهن بدن کاهش مى یابد. اگر کمبود آهن ادامه پیدا کند، ذخایر آهن بدن تخلیه مى شود و کم خونى فقر آهن بروز مى کند. آهن اساسى ترین ماده اولیه براى ساختن گلبولهاى قرمز خون است. البته علاوه بر آهن، مواد مغذى دیگر هم مثل اسید فولیک، ویتامین B6 ، ویتامینB12، ویتامین C و پروتئین براى خونسازى لازم است که باید از طریق رژیم غذایى روزانه تامین شود.

عوامل ایجاد کم خونى فقر آهن

1-     آلودگى انگلی میتوانند با کاهش اشتها و کاهش جذب آهن موجب کمبود آهن شوند.

2-     مهمترین و شایعترین علل بروز کمبود آهن، مصرف کم انواع گوشت به ویژه گوشت قرمز است که آهن قابل جذب دارد.

3- مصرف چاى قبل از غذا و یا بلافاصله پس از غذا است. تانن موجود در چاى میتواند جذب آهن غذا را به مقدار قابل ملاحظه اى کاهش دهد.

4-     مصرف ناکافى مواد غذایى حاوى ویتامین C نیز احتمال بروز کمبود آهن را افزایش مى دهد. ویتامین C که در میوه ها و سبزى هاى تازه و خام وجود دارد موجب افزایش جذب آهن غذا میشود. کمبود دریافت ویتامین C موجب کاهش جذب آهن و در نتیجه کمبود آهن میشود.

5-     اسید فیتیک یک ترکیب چالاد کننده می باشد(اسید فیتیک یک ترکیب فسفره است که به شکل نمکهای پتاسیم و منیزیم در سلول های آلرون دانه گندم وجود دارد، و حدود 70 در صد فسفر گندم را تشکیل می دهد. این ماده فرم ذخیرهای فسفر و انرژی در دانه غلات و حبوبات است)که با این خاصیت سبب اتصال یونهای آهن، کلسیم، منیزیم، کرم، مس و غیره می شود از اتصال این یونها با اسید فیتیک ترکیب نامحلولی به دست می آید که سبب اختلال در جذب گوارشی یونها و کاهش فراهمی زیستی آنها می شود. تشکیل ترکیب نامحلول اسید فیتیک با آهن مانع جذب آهن در بدن شذه و یکی از عوامل ایجاد بیماری کم خونی تغذیه ای به ویژه در کودکان و زنان است.مصرف نان هایى که در تهیه آنها از جوش شیرین استفاده میشود، می تواند سبب کمبود آهن شود. جوش شیرین موجب باقى ماندن اسید فیتیک درنان می شود که کاهش دهنده جذب آهن است. در نانى که در تهیه آن از خمیر مایه یا خمیر ترش بجاى جوش شیرین استفاده شده است، اسید فیتیک مهار شده و مانعى در جذب آهن ایجاد نمی شود.

6- تغییرات بدنی: هنگامی که بدن تحت تأثیر تغییرات ناگهانی نظیر  رشد ناگهانی در بچه ها و بالغین یا در طی دوره شیردهی قرار می گیرد، نیازمند افزایش دریافت آهن و افزایش تولید سلول های قرمز خونی می باشد.
 
7- اختلالات مجاری گوارشی: اختلال در جذب آهن بعد از برخی جراحی های دستگاه گوارش شایع است. قسمت اعظمی از آهن موجود در غذا توسط قسمت کوچکی از روده فوقانی جذب می گردد. هر اختلالی در دستگاه گوارش می تواند جذب آهن را تغییر داده و منجر به آنمی فقر آهن شود.
8- از دست دادن خون : از دست دادن خون باعث کاهش آهن و در نتیجه کم خونی فقر آهن می شود . منبع از دست دادن خون شامل : خونریزی دستگاه گوارش، خونریزی ماهیانه یا صدمات می باشد

علائم کم خونى فقر آهن

رنگ پریدگى دائم زبان و مخاط داخل پلک چشم و لبها، کمرنگ شدن خطوط کف دست، احساس ضعف و خستگى، سیاهى رفتن چشم، بى تفاوتى، سرگیجه، سردرد، بى اشتهایى، حالت تهوع، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دستها و پاها درافراد مبتلا به کم خونى فقر آهن دیده میشود. موارد کم خونى فقر آهن شدید با تنگى نفس و طپش قلب و ورم قوزک پا همراه است.

کودکان و دانش آموزانى که دچار کم خونى فقر آهن هستند، همیشه احساس خستگى و ضعف مى کنند. این افراد اغلب از ورزش و فعالیتهاى بدنى دورى مى کنند و یا در هنگام ورزش خیلى زود خسته میشوند. در این افراد تغییرات رفتارى بصورت بى حوصلگى و بى تفاوتى مشاهده میشود. کم خونى فقر آهن به علت کاهش قدرت یاد گیرى، موجب افت تحصیلى دانش آموزان میشود.

یکى از علائم بروز کم خونى فقر آهن دردختران نوجوانى که عادت ماهیانه آنها شروع شده است و خونریزى زیاد دارند رنگ پوست سبزه مایل به زرد است.

درمان کم خونی فقر آهن
  درمان اختصاصی فقر آهن برمبنای موارد زیر توسط پزشک تعیین می شود:
-  سن، سلامت عمومی و شرح حالی که از بیمار گرفته می شود 

-   شدت  کم خونی

-  دلایل کم خونی
-  میزان  تحمل بیمار (داروها و روش های درمانی مختلف)

درمان شامل:
-   رژیم غذایی غنی از آهن از قبیل:   

  گوشت – گوشت گاو ، گوشت بره، جگر و دیگر ارگان های گوشتی
         ماکیان- مرغ، مرغابی، بوقلمون، جگر ( بخصوص  گوشت تیره)
         ماهی - صدف، میگو، ساردین ها و ماهی کولی
         برگ سبز خانواده کلم نظیر گل کلم ، کلم پیچ، شلغم
         سبزی ها نظیر نخود فرنگی ، لوبیا ، نخود خشک
         نانی که خمیر آن به اندازه کافی ور آمده باشد.
         نان سفید غنی از آهن ، برنج و حبوبات
مکمل های آهن:

مکمل های آهن را برای چند ماه تجویز می نمایند تا سطح آهن در خون افزایش یابد. مکمل آهن می تواندمنجر به تحریک معده و تغییر حرکات روده گردد و جهت افزایش میزان جذب آهن، باید با معده خالی یا همراه با ویتامین ث مصرف شود.